BENJAMIN FRANKLIN: CUỘC ĐỜI MỘT NGƯỜI MỸ (AN AMERICAN LIFE) – Walter Isaacson

Cuốn sách dày 757 trang (bản tiếng Việt), nếu không tính chú thích là 656 trang, mất khoảng vài tháng trời để có thể hoàn thành đọc cuốn tiểu sử này, vì không phải lúc nào thông tin cũng thú vị. Đọc tiểu sử của một người xuất chúng quả thực rất hấp dẫn, và cần thiết phải ghi chép lại những ý chính nhất để nhớ được.

Benjamin Franklin (BF) là một chính trị gia, nhà khoa học và người có công lớn trong việc đưa nước Mỹ trở thành một quốc gia hoàn toàn độc lập. Ông sinh tại Boston ngày 17/01/1706, mất ngày 17/04/1790. Ông là người được in trên đồng 100 USD, mặc dù ông chưa từng là một tổng thống, điều đó cho thấy sức ảnh hưởng và công lao của ông tới nước Mỹ lớn nhường nào.

Về cách sống, từ nhỏ ông đã là người ham học hỏi, ưa thích đọc sách, du lịch, và tuân theo một lối sống giản dị, hướng tới giá trị lao động cần cù. Có thể cho rằng ông là người đầu tiên trong lịch sử thế giới viết tự truyện, và hay hơn nữa, cuốn tự truyện của ông cũng là một trong những cuốn tự truyện hay nhất, nổi tiếng nhất thế giới cho tới tận ngày nay. Sở dĩ như vậy vì cuốn sách đưa ra một góc nhìn về cuộc sống của một người khiêm nhường, ân cần và khéo léo, tạo ra nhiều giá trị và bài học cuộc sống cho những người đọc chúng, mặc dù trên thực tế có nhiều góc độ khác của ông không được nêu ra trong tự truyện. Ông cũng từng một thời gian ăn chay trường khi còn trẻ, điều này tôi luyện cho ý chí của ông mà về sau lịch sử đã chứng minh. Nhìn chung, ông được nhận xét là có phong cách khiêm tốn, có “kiến thức sâu rộng mà dường như ông có về mọi đề tài, sự sáng rõ của trí nhớ, sự mạch lạc và mau lẹ của năng lực trí tuệ bất kể tuổi tác của ông. Cách ứng xử của ông dễ chịu một cách hoàn hảo, mọi thứ ở ông dường như tỏa ra một sự tự do và niềm hạnh phúc vô hạn. Ông có một dòng máu hài hước không ngừng chảy cùng sự lanh lợi hiếm thấy, điều đó cũng tự nhiên và vô thức như chính hơi thở của ông” – mục sư Manasseh Cutler hồi tưởng lại trong nhật ký của mình về nhà hiền triết vĩ đại.

Về khả năng ngoại giao, ông tìm hiểu và nắm rất kỹ về bản tính con người, và thuật ngoại giao của ông được tạo nên bởi đúc rút đó – với tôi thì ông là một người có EQ đỉnh cao. Từ nhỏ ông đã thấy rằng, người ta có xu hướng ngưỡng mộ việc làm của bạn hơn nếu bạn tránh cho họ cảm giác đố kị với bạn. Về sau ông được mệnh danh là nhà ngoại giao tài ba nhất, bởi lối ứng xử khôn khéo mềm mỏng, luôn vui vẻ, linh hoạt và truyền cảm hứng. Một số minh chứng cụ thể trong sách có lẽ tôi sẽ trích dẫn ảnh phía sau.

Về khoa học, ông là nhà thực nghiệm vĩ đại với những phát mình khéo léo và thực tế, đúng theo phong cách của ông. Nổi bật nhất phải kể đến là cột thu lôi mà vẫn sử dụng tới ngày nay, kinh hai tròng, bếp lò, các đội cứu hỏa, giờ Trái đất…

Về viết và đọc, ông là cây bút đanh thép và thực hiện viết nhiều bài báo, ngay từ khi 16 tuổi, cho tới khi trở thành chủ bút của tờ báo địa phương. Bằng cách sử dụng nhiều bút danh khác nhau và nhiều khi ẩn danh tính thật, ông đưa ra nhiều góc nhìn khác nhau và trở nên nổi tiếng nhờ ngòi bút phê bình dí dỏm nhưng mạnh mẽ của mình. Cuốn Tự truyện ông viết về sau trở nên nổi tiếng như tôi đã đề cập ở trên, cho tới tận ngày nay. Khi cuối cùng trở về quê hương, ông xây dựng thư viện ngay tại nhà mình với 4.276 cuốn sách.

Bản thân con người ông là đề tài của nhiều trường phái mâu thuẫn nhau. Tầng lớp tinh hoa hoặc văn sĩ có thể phê phán ông vì góc nhiều luôn luôn thực dụng, không lãng mạn và khô khan. Nhưng đó thực ra là lối sống ông định hình và đeo đuổi cả một đời, hình thành tư tưởng Mỹ ưa tự do và lao động, không đánh giá bản chất con người từ xuất thân. Xét về nhiều mặt thì đây là một lối sống thực tế và giá trị. Quan niệm tôn giáo của ông cũng rộng mở, dẫn tới dù tồn tại nhiều giáo phái khác nhau, nhưng ngày ông mất thì tất cả chủ giáo phát cùng tới tham dự một cách hòa bình, nghiêm nghị. Trong một cuộc họp quốc hội quan trọng khi các đại biểu đi vào vòng luẩn quẩn, ông đưa ra đề xuất tất cả cùng tuyên thệ trước Kinh thánh trước khi bắt đầu phiên họp. Dù có thể là việc hơi màu mè nhưng cá nhân tôi thấy ông quả là người có góc nhìn rộng mở và lớn lao.

Nghiên cứu về cuộc đời của một vĩ nhân giúp ta nhìn nhận được nhiều điều để áp dụng cho cuộc sống hiện tại. Nó không chỉ cho thấy lối sống phức tạp của một người, mà còn là lịch sử của cả thời đại đó, mối kết nối đa dạng với xã hội xung quanh, và ảnh hưởng của họ tới cả thế giới và hậu thế. Có rất nhiều câu chuyện nhỏ ta gặp phải để hình dung nên cuộc đời của một vĩ nhân theo góc nhìn khách quan nhất. Qua những câu chuyện đó, BF đã được mệnh danh là nhà ngoại giao Mỹ xuất sắc nhất mọi thời đại. Xin giới thiệu vài trang sách nổi bật mà tôi biết rằng sau này, tôi sẽ còn lần tìm đọc lại chúng.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s