Về những biểu tượng, giấc mơ và nghệ thuật

Trên gác xép của một ngôi nhà nhỏ tại Brussels

Dường như mọi ý tưởng độc đáo lại thường xuất hiện vào khoảng thời gian sáng sớm tinh mơ, khi mặt trời vẫn chưa lên, thành phố chìm trong bóng tối nhưng trí não đã thức dậy và tỉnh táo một cách lạ kỳ. Có lẽ khoảnh khắc này con người mới thấu rõ được những trải nghiệm vừa rồi của mình được đúc kết lại thành một giấc mơ sáng rõ, đôi khi mang đầy tính biểu tượng, và đòi hỏi con người thực sự cần phải rời bỏ cái bản thể hàng ngày tầm thường thì mới cảm nhận được đầy đủ sự tinh tế của giấc mơ, và rộng hơn là nghệ thuật. Tiếc rằng trên thực tế, việc tách rời này thật khó khăn và đôi lúc là không thể khi ta đã cuốn vào một guồng quay đầy tuyệt vọng của thói quen, nếp nghĩ và những hành động trùng lặp, mang đầy tính thô kệch của một tâm hồn heo úa không còn giữ được sự trong sáng của đứa trẻ trong ta. Dù sao thì bằng một cách nào đó, mà thông thường là một chuyến đi xa, một sự kiện lớn lao, hay việc gặp gỡ một số người thực sự đặc biệt, thì khả năng tách rời ấy rất có thể được trỗi dậy. Và một khi cảm nhận của con người trở nên đủ tinh tế, thì đó là dấu hiệu của một sự lột xác trong góc nhìn về cuộc đời, mà chính từ giây phút thiêng liêng này, những nghệ sĩ thực thụ đã xuất hiện, truyền tải cho thế giới những thông điệp tưởng chừng như xa vời, nhưng thực chất là rất nhân văn và đầy tính thơ. Biểu hiện của nó có thể ở nhiều dạng thức, thơ hay văn chương, hoặc tinh tế hơn chút nữa là âm nhạc và mỹ thuật. Và dù cách biểu hiện là thế nào, thì người nghệ sĩ vẫn luôn mong muốn níu giữ được cảm nhận này liên tục, bởi nó rất dễ bị mất đi một khi trời sáng lại và ta lại lao vào guồng quay tầm thường ngoài kia.

Có lẽ ở dạng thức giấc mơ, trí tưởng tượng được phát triển mạnh mẽ nhất. Khoảng thời gian ngắn ngủi trước khi ta hoàn toàn tỉnh táo và trí não hoạt động mạnh mẽ, đồng thời việc cơ thể vẫn trong trạng thái nghỉ ngơi, vô hình chung đưa tới khả năng cảm nhận thật sâu sắc nhiều câu chuyện khác nhau, đôi khi mang đầy tính biểu tượng. Các tác phẩm trừu tượng có lẽ phần lớn được khơi nguồn từ cảm nhận này. Khi tính biểu tượng của giấc mơ và trạng thái cảm xúc trở nên tinh tế, ta bỗng khám phá ra một hiểu biết mới đầy ý nhị và lạ kỳ về các ý tưởng trừu tượng hay siêu thực trong hội hoạ. Chỉ tới lúc này ta mới hiểu rõ hơn phần nào về bản chất của sự vật, sự việc, của việc nghĩ, và của việc cảm nhận để từ đó trân trọng và tôn thờ những giấc mơ.

Một điều đặc biệt là khi ta tập trung suy nghĩ của mình về những điều ta mong muốn, và những điều này phải là những điều tốt đẹp, thì rốt cục ta sẽ được dẫn dắt tới nó, cho dù bằng hình thái thể hiện nào. Có thể khởi nguồn của nó lại chính là giấc mơ được “thay đổi thế giới” ta nuôi nấng từ thuở nhỏ, nơi những câu chuyện cổ tích và ngụ ngôn gây dựng nên một trải nghiệm lớn lao tuyệt vời ở hầu hết mọi đứa trẻ. Cho tới thì trưởng thành khi trải nghiệm của ta mở rộng ra nhiều lần với vô vàn sự kiện, hình ảnh và ý nghĩ xảy đến, chỉ khi cảm nhận về những cảm xúc khởi nguồn trên vẫn tồn tại gần như nguyên vẹn, thì ta mới thấy và lọc ra được từ vô vàn các sự kiện kia, những hình ảnh biểu tượng và ký hiệu bí ẩn mà từ đó, sẽ khơi dậy mong muốn từ sâu thẳm của chúng ta. Một lần nữa, đó lại phải là từ những sự kiện, con người hay trải nghiệm đặc biệt khác với thường ngày.

Như vậy, con người có thể hiểu và cảm nhận hay không đều phụ thuộc vào việc nắm bắt khoảnh khắc và biết chiêm nghiệm, sử dụng góc nhìn khác biệt để quan sát thế giới, chỉ khi đó ta mới phát huy được sức mạnh tiềm ẩn của việc cảm nhận và sự cần thiết của biểu tượng, giấc mơ và nghệ thuật.

• Nhân một ngày nhiều ý tưởng nghệ thuật cùng xảy đến, và sự bất ngờ khi nhìn thấy được nhiều ký hiệu khác nhau về giấc mơ: việc xem bộ phim Tolkien về tiểu sử của tác giả The Hobbit trên chuyến bay đi Châu Âu, việc thành lập một câu lạc bộ đặc biệt để cứu thế giới của ông, cho tới những quyển sách mới mua ở tiệm sách Shakespeare and Company cũng lại nhắc tới tác giả này. Một người sống với giấc mơ vĩ đại sẽ không bao giờ chết.

29/12/19

© wakeupgetaway.wordpress.com

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s